Hoàng Tư Giang: Lấy đá ghè chân mình
Tôi có lẽ là một trong số ít nhà báo theo dõi cải cách môi trường kinh doanh lâu nhất, trải dài từ Luật Doanh nghiệp 1999 đến nay.
Điều đọng lại là, cắt giảm điều kiện kinh doanh là một cuộc chiến giữa Nhà nước và thị trường đầy gian khổ. Nó giống như “lấy đá ghè chân mình”, đầy thăng trầm và tùy thuộc vào ý chí của người lãnh đạo.
Thời hoàng kim nhất là bác Sáu Khải. Ông lập ngay Tổ công tác thi hành Luật Doanh nghiệp, với hàng loạt tên tuổi cải cách như BT Trần Xuân Giá, Lê Đăng Doanh, Phạm Chi Lan, Nguyễn Đình Cung, Trần Hữu Huỳnh…
Với sự tư vấn độc lập của Tổ công tác, bác Sáu Khải đã ký văn bản cắt giảm hàng trăm giấy phép kinh doanh mà không thông báo cho các bộ trưởng phụ trách ngành. Ông Giá kể lại, ông Khải đã cắt giảm ½ giấy phép con lúc bấy giờ.
Bác Ba Dũng, dù ký Nghị quyết 19, không mấy quan tâm. Trong 10 năm, nó mọc lên như nấm sau mưa. Những câu như “Nông dân gánh trên 1.000 loại phí, lệ phí”; “một quả trứng gánh hàng chục giấy phép con”; “một thanh chocolate gánh 13 loại giấy phép”… như lời ca thán của dân hồi những năm 2015, 2016, lên đến 7.000, theo VCCI.
Đến thời bác Bảy, cải cách lại được đưa vào ra-đa của TTg và ước chừng 1.500–2.000 điều kiện kinh doanh được cắt bỏ. Một trong những người có công nổi bật, đi đấu tranh với các bộ là TS. Nguyễn Minh Thảo, CIEM.
Tuy nhiên, VCCI luôn đặt câu hỏi về tính thực chất của đợt cắt giảm này vì có tình trạng khai man.
Đến thời bác Chính, thì việc cắt giảm lại “down”. Có năm, bác còn bỏ luôn Nghị quyết 02 (tức Nghị quyết 19).
Hệ quả là số điều kiện kinh doanh lại mọc lên như nấm sau mưa. Từ năm 2021 đến tháng 3 năm 2024, có 2.866 quy định về điều kiện kinh doanh được cắt giảm, đơn giản hóa tại 243 văn bản quy phạm pháp luật, đạt khoảng 18% trên tổng số 15.801 quy định về điều kiện kinh doanh.
Bạn nhớ nhé, cắt tới 2.866 mà mới đạt có 18% tổng số điều kiện kinh doanh.
Ông Giá nói với tôi, trong hơn ¼ thế kỷ qua, xóa được một giấy phép con thì lại mọc lên 10.
Điều kiện kinh doanh tạo ra tình trạng xin – cho gây nghiện, rất khó cai. Cơ chế này gây tác hại nặng nề cho người dân trong sản xuất, kinh doanh, là nguyên nhân quan trọng gây ra tham nhũng, lãng phí, ách tắc.
Cứ thử nhìn 3,3 triệu tỷ đồng của hàng trăm dự án bất động sản bị treo trên giấy thì rõ.
Nó góp phần lý giải vì sao mục tiêu 1 triệu doanh nghiệp năm 2020, 1,5 triệu doanh nghiệp năm 2025 toàn trên giấy trong khi tinh thần kinh doanh của người Việt là cực kỳ mạnh mẽ và đầy khát khao.
Tôi tóm tắt lại như trên để thấy, cuộc chiến với giấy phép con là cực kỳ khó khăn, phụ thuộc vào người đứng đầu.
Vì vậy, tôi thực sự ấn tượng khi đọc được phát biểu của TT Lê Minh Hưng.
Thủ tướng nói: Cắt giảm điều kiện kinh doanh là một trong những giải pháp nhanh nhất, ngắn nhất để hoàn thiện thể chế, tạo môi trường kinh doanh lành mạnh, giảm chi phí và thời gian tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp, tác động trực tiếp ngay tới tăng trưởng và củng cố niềm tin của người dân, doanh nghiệp; quá trình này là liên tục, nếu cuộc sống đòi hỏi thì phải tiếp tục triển khai.
Tuần trước, Chính phủ của ông bãi bỏ 184 thủ tục hành chính và 890 điều kiện kinh doanh, giúp giảm 50% thời gian thực hiện và chi phí tuân thủ so với năm 2024.
Hay nói cách khác, từ lời nói đến hành động của TTg là rất nhất quán.
Cuộc cải cách lần này đúng là từ trên xuống hơn là từ dưới lên.
Đây mới là cuộc chiến đầu tiên trong vòng 5 năm, hy vọng sẽ có các cuộc chiến tiếp theo để người dân thực hiện quyền hiến định: “Mọi người có quyền tự do kinh doanh trong những ngành nghề mà pháp luật không cấm”.
Vẫn còn 227 ngành nghề kinh doanh có điều kiện trong Luật Đầu tư và hàng ngàn điều kiện kinh doanh trải dài trong hàng trăm luật, hàng nghìn nghị định. Chả có lý do gì phải duy trì thủ tục xem xét chủ trương đầu tư trong Luật Đầu tư nữa. Chỉ một Nghị định 15 về an toàn thực phẩm mà giúp tiết kiệm cho dân hàng triệu giờ công, gần 4.000 tỷ đồng. Đáng tiếc, Nghị định này bị thay thế bởi 46 đầy tai tiếng (và đã bị bỏ để quay về 15).
Hơn mọi lời nói, hành động của TTg sẽ giúp khơi gợi và hy vọng thổi bùng lên niềm tin kinh doanh đang ngày càng phai nhạt đến mức báo động hôm nay.
