**Bẫy Thucydides** (Thucydides Trap) là một khái niệm trong quan hệ quốc tế, chỉ nguy cơ xung đột chiến tranh khi một **cường quốc đang trỗi dậy** đe dọa vị thế thống trị của một **cường quốc hiện tại**.
### Nguồn gốc
Khái niệm này lấy cảm hứng từ sử gia Hy Lạp cổ đại **Thucydides** (khoảng thế kỷ 5 TCN). Trong tác phẩm *Lịch sử Chiến tranh Peloponnesian*, ông viết:
“Chính sự trỗi dậy của Athens và nỗi sợ hãi mà điều đó gây ra cho Sparta đã khiến chiến tranh trở nên không thể tránh khỏi.”
**Athens**: Cường quốc mới nổi (thịnh vượng nhờ thương mại, hải quân).
**Sparta**: Cường quốc thống trị cũ.
Chiến tranh kéo dài đã tàn phá nền văn minh Hy Lạp cổ đại.
Nhà khoa học chính trị Mỹ **Graham Allison** (Đại học Harvard) đã phổ biến thuật ngữ “**Thucydides Trap**” (hay “Bẫy Thucydides”) vào khoảng năm 2011–2017 qua sách *Destined for War: Can America and China Escape Thucydides’s Trap?*.
### Phân tích lịch sử theo Allison
Trong 500 năm qua, có **16 trường hợp** một cường quốc mới nổi thách thức cường quốc thống trị:
**12/16** trường hợp dẫn đến chiến tranh.
**4/16** trường hợp tránh được chiến tranh (ví dụ: Mỹ và Liên Xô trong Chiến tranh Lạnh, nhờ vũ khí hạt nhân và ngoại giao).
Tập Cận Bình nhiều lần nhắc đến “Bẫy Thucydides” và kêu gọi hai bên phải nỗ lực tránh rơi vào bẫy này. Gần đây nhất trong bài phát biểu chào mừng đoàn Mỹ tháng 5 năm 2026
Allison và nhóm nghiên cứu xem xét 500 năm qua, xác định **16 trường hợp** một cường quốc đang trỗi dậy thách thức vị thế của cường quốc thống trị. **Kết quả**: 12/16 dẫn đến chiến tranh, 4/16 tránh được chiến tranh.
### **4 trường hợp tránh chiến tranh (No War)**
1. **Cuối thế kỷ 15**: Bồ Đào Nha (thống trị) vs. Tây Ban Nha (trỗi dậy)
→ **Không chiến tranh**. Giải quyết bằng Hiệp ước Tordesillas (1494) do Giáo hoàng phân chia thế giới.
2. **Đầu thế kỷ 20**: Anh (và Pháp) vs. Mỹ (trỗi dậy)
→ **Không chiến tranh**. Anh chấp nhận sự trỗi dậy của Mỹ ở Tây Bán Cầu.
3. **1940s–1980s**: Liên Xô vs. Mỹ (và các đồng minh)
→ **Chiến tranh Lạnh** (không có chiến tranh trực tiếp nóng giữa hai siêu cường, chủ yếu là proxy wars và cạnh tranh kinh tế).
4. **1990s–nay**: Anh & Pháp (thống trị châu Âu) vs. Đức (tái thống nhất, trỗi dậy)
→ **Không chiến tranh**. Đức hội nhập vào EU, dẫn dắt kinh tế thay vì thống trị quân sự.
### **12 trường hợp dẫn đến chiến tranh (War)**
1. **Đầu thế kỷ 16**: Pháp (thống trị) vs. Nhà Habsburg (Tây Ban Nha)
→ Các cuộc chiến Habsburg-Valois / Italian Wars.
2. **Thế kỷ 16–17**: Tây Ban Nha (thống trị) vs. Đế quốc Ottoman (trỗi dậy)
→ Chiến tranh kéo dài.
3. **Đầu thế kỷ 17**: Thụy Điển (trỗi dậy) vs. Habsburgs.
4. **Giữa & cuối thế kỷ 17**: Hà Lan (thống trị thương mại) vs. Anh (trỗi dậy)
→ Các cuộc Chiến tranh Anh-Hà Lan.
5. **Cuối thế kỷ 17 – giữa thế kỷ 18**: Pháp vs. Anh.
6. **Cuối thế kỷ 18 – đầu thế kỷ 19**: Anh (thống trị) vs. Pháp (Cách mạng & Napoleon)
→ Chiến tranh Napoleon.
7. **Giữa thế kỷ 19**: Anh & Pháp vs. Nga
→ Chiến tranh Crimea.
8. **Cuối thế kỷ 19**: Pháp vs. Đức (Prussia)
→ Chiến tranh Pháp-Phổ (1870).
9. **Cuối thế kỷ 19 – đầu thế kỷ 20**: Trung Quốc & Nga vs. Nhật Bản
→ Chiến tranh Nhật-Nga (1904–1905).
10. **Đầu thế kỷ 20**: Anh (thống trị) vs. Đức (trỗi dậy)
→ **Chiến tranh Thế giới thứ nhất** (ví dụ kinh điển thường được nhắc).
11. **Đầu thế kỷ 20**: Anh (hỗ trợ bởi Pháp, Nga) vs. Đức.
12. **Giữa thế kỷ 20**: Liên Xô, Pháp, Anh vs. Đức (Hitler)
→ **Chiến tranh Thế giới thứ hai** (châu Âu).
12. **Giữa thế kỷ 20**: Mỹ vs. Nhật Bản
→ **Chiến tranh Thái Bình Dương** (WWII).
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét