Hôm trước Hà Nam Ninh tôi có cãi nhau với một cháu Ây-Ai về chủ đề "Hàng rởm rẻ tiền của Trung Cộng làm giảm tỉ lệ sanh con".
Có một tác phẩm "Chết bởi tay Trung Cộng" viết bởi giáo sư Peter Navarro - người đã bị bỏ tù vì "tội" đi theo Trump.
Hôm nay ông bạn Đỗ Đức Thạch chợt gửi cho một bài về thông sữa bị nhiễm độc do có đính vào trong chuỗi cung ứng một thành phần được sản xuất tại Vũ Hán.
[trích]
Đầu năm 2026.
Nestlé (và một số hãng khác như Danone với thương hiệu Aptamil) đã phải thu hồi hàng loạt lô sữa bột trẻ em do phát hiện nguy cơ nhiễm độc tố cereulide (do vi khuẩn Bacillus cereus sản sinh). Độc tố này rất bền nhiệt, không bị phá hủy bởi quá trình đun sôi hay pha sữa thông thường, và có thể gây nôn mửa dữ dội, đau bụng, tiêu chảy ở trẻ nhỏ – đặc biệt nguy hiểm với trẻ sơ sinh vì dễ dẫn đến mất nước nghiêm trọng.
Nguyên nhân gốc rễ được truy vết đến dầu ARA (Arachidonic Acid – axit béo omega-6 bổ sung cho sự phát triển não bộ trẻ), bị nhiễm khuẩn từ nhà cung cấp Cabio Biotech (Wuhan, Trung Cộng) – một trong những nhà sản xuất ARA lớn nhất thế giới (chiếm khoảng 1/3 nguồn cung toàn cầu). Các lô dầu ARA từ nhà máy Vũ Hán của họ bị nhiễm vi khuẩn Bacillus cereus, dẫn đến độc tố cereulide hình thành trước khi đưa vào sản xuất sữa.
- Nestlé bắt đầu thu hồi từ cuối tháng 12/2025, mở rộng đến hơn 60 quốc gia (bao gồm châu Âu, châu Á như Việt Nam, Trung Quốc, Brazil...), ảnh hưởng đến nhiều dòng sản phẩm như NAN, BEBA, Alfamino, SMA, Guigoz... Đây được coi là đợt thu hồi lớn nhất lịch sử của hãng.
- Danone (Aptamil) cũng thu hồi một số lô cụ thể (ví dụ tại Anh: Aptamil First Infant Formula 800g, hạn dùng trước 31/10/2026), và sau đó mở rộng ở một số thị trường khác.
- Các hãng khác như Lactalis cũng bị ảnh hưởng tương tự.
Nestlé và Danone đã ngừng nhập khẩu ARA từ Cabio Biotech, chuyển sang nhà cung cấp khác, và khẳng định chưa ghi nhận ca bệnh xác nhận liên quan trực tiếp (dù có một số báo cáo điều tra về trẻ nhập viện hoặc tử vong nghi ngờ ở Pháp). Cổ phiếu Cabio Biotech giảm mạnh (gần 12% chỉ trong một phiên).
Tại Việt Nam, Bộ Y tế đã yêu cầu dừng lưu thông một số lô Nestlé (như Beba, Alfamino), và Nestlé Việt Nam chủ động thu hồi 17 lô NAN nhập khẩu. Với Aptamil, dù một số lô chưa chính thức lưu hành, vẫn khuyến cáo rà soát hàng xách tay.
[/trích]
Bên lề thông tin về sữa, một loạt các thứ khác để bỏ vào mồm cũng được sản xuất tại Trung Cộng.
Thực phẩm bổ sung "made in" USA hoặc Âu Châu, Úc Châu:
Nguyên liệu thô (raw ingredients) phụ thuộc rất lớn vào Trung Cộng:
Trung Cộng sản xuất hơn 70-90% một số loại vitamin và nguyên liệu phổ biến toàn cầu, ví dụ:
Vitamin C: gần 100%.
Vitamin A, E, một số B-complex (như B9, B6, B7): từ 70 ~ 100%.
Amino acids và nhiều hợp chất khác: từ 80 ~ 90%.
Nhiều báo cáo (từ AFIA, USDA, Time Magazine, và các nguồn ngành) ước tính 70~80% nguyên liệu cho thực phẩm chức năng "Made in Mỹ" đến từ Trung Cộng (hoặc qua Ấn Độ, nhưng Ấn Độ cũng phụ thuộc Trung Cộng cho API = Active Pharmaceutical Ingredient = Hoạt chất dược phẩm hoặc Thành phần hoạt chất dược phẩm).
AFIA = American Feed Industry Association (Hiệp hội Công nghiệp Thức ăn Chăn nuôi Mỹ).
USDA = United States Department of Agriculture (Bộ Nông nghiệp Mỹ).
Thực phẩm bổ sung "made in" Nhật Bản:
Nhật Bản nhập khẩu khoảng 70% vitamin C cấp thực phẩm (food-grade) từ Trung Cộng.
Vitamin khác (như B-complex, E) và axit amin cũng phụ thuộc lớn vào nguồn Trung Cộng.
Nhật Bản phụ thuộc Trung Cộng khoảng 30-50% cho API (Active Pharmaceutical Ingredient - hoạt chất) và cao hơn với nguyên liệu thô/ midstream (có thể lên đến 60-80% ở một số loại như kháng sinh, vitamin, hoặc tiền chất).
Đối với thuốc bắc (kampo - thuốc thảo dược Nhật Bản), nguyên liệu sinh dược (生薬) phụ thuộc 83% từ Trung Cộng, và xu hướng này vẫn tiếp diễn dù có nỗ lực tăng sản xuất nội địa.
Nhiều sản phẩm như collagen, nattokinase, tảo xoắn, hoặc vitamin tổng hợp của các hãng lớn (DHC, FANCL, Shiseido, Meiji, Kobayashi...) thường dùng nguyên liệu tự nhiên hoặc tổng hợp. Một phần lớn (đặc biệt vitamin, khoáng chất, một số chiết xuất) được nhập từ Trung Cộng hoặc qua các nước khác nhưng gốc từ Trung Cộng.
GMP = Good Manufacturing Practice = Thực hành sản xuất tốt (hoặc Thực hành tốt sản xuất).
GMP áp dụng cho thuốc (dược phẩm), và áp dụng rộng rãi cho thực phẩm bổ sung (dietary supplements, health foods, サプリメント), thực phẩm bảo vệ sức khỏe.
Ở Nhật Bản:
Đối với dược phẩm (thuốc kê đơn/ không kê đơn): GMP là bắt buộc theo quy định của Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản (MHLW), gọi là Japan-GMP hoặc GMP Ministerial Ordinance (dựa trên tiêu chuẩn PIC/S quốc tế). Đây là một trong những tiêu chuẩn nghiêm ngặt nhất thế giới, với quy trình kiểm tra kéo dài (thường 16-27 tháng), kiểm soát chặt chẽ nhà xưởng, thiết bị, nhân sự, vệ sinh, kiểm nghiệm...
Đối với thực phẩm bổ sung (không phải thuốc): GMP là tự nguyện (voluntary), không bắt buộc pháp lý như dược phẩm. Tuy nhiên, nhiều hãng lớn (DHC, FANCL, Otsuka, Meiji, Kobayashi, Shiseido...) tự nguyện áp dụng và được chứng nhận bởi các tổ chức như:
JANFA (Japan Health and Nutrition Food Association).
JIHFS (Japanese Institute for Health Food Standards).
Các hãng Nhật thường nhấn mạnh "GMP nghiêm ngặt" trên bao bì hoặc quảng cáo để xây dựng lòng tin, vì người tiêu dùng Nhật rất chú trọng chất lượng và an toàn. Họ thường thực hiện:
Kiểm nghiệm tại Nhật (third-party testing hoặc lab nội bộ).
Pha chế/ đóng gói nội địa (tại nhà máy Nhật Bản, dưới môi trường kiểm soát nghiêm ngặt như phòng sạch, kiểm soát nhiệt độ/ độ ẩm).
Tuân thủ Foods with Function Claims (FFC) – hệ thống công bố chức năng của Nhật (tương tự FDA nhưng linh hoạt hơn).
Các nguyên tắc chính của GMP (áp dụng chung, bao gồm Nhật Bản)
Nhân sự: Đào tạo, vệ sinh cá nhân.
Nhà xưởng & thiết bị: Thiết kế sạch sẽ, dễ vệ sinh, ngăn ngừa nhiễm bẩn.
Nguyên liệu: Kiểm tra nguồn gốc, lưu trữ đúng cách.
Quy trình sản xuất: Tài liệu hóa chi tiết, kiểm soát từng bước (trọng lượng, thời gian, nhiệt độ...).
Kiểm soát chất lượng: Kiểm nghiệm mẫu, theo dõi lô hàng.
Bảo quản & phân phối: Ngăn ngừa hư hỏng.
Tại sao các hãng Nhật nhấn mạnh GMP?
Giúp giảm thiểu rủi ro (như vụ Kobayashi red yeast rice 2024-2025, dù họ có GMP nhưng vẫn xảy ra vấn đề → chứng tỏ GMP tốt nhưng không phải 100% miễn nhiễm).
Tăng uy tín: "Made in Japan + GMP" thường được coi là bảo chứng chất lượng cao, đặc biệt khi so sánh với nguồn nguyên liệu nhập khẩu (như từ Trung Cộng).
Tuân thủ xuất khẩu: Nhiều sản phẩm Nhật xuất sang Mỹ/EU phải đạt GMP tương đương (cGMP của FDA).
Whey protein chất lượng tốt nhất thường đến từ Mỹ, châu Âu (Đan Mạch, Pháp, Hà Lan, Ireland), New Zealand, Úc – nơi có ngành chăn nuôi bò sữa lớn, quy trình sản xuất phô mai quy mô, và whey được tách ra làm phụ phẩm. Các hãng lớn như:
Glanbia (Optimum Nutrition, BSN), Hilmar (Mỹ), Arla Foods, FrieslandCampina, Lactalis (châu Âu), Fonterra (New Zealand) chiếm lĩnh thị trường whey cao cấp (grass-fed, hormone-free, WPI/WPC 80-90%).
Trung Cộng không phải nhà sản xuất whey lớn vì ngành sữa bò nội địa còn hạn chế (sản lượng phô mai thấp → ít whey phụ phẩm). Họ phụ thuộc nhập khẩu whey thô/ concentrate từ Mỹ/EU/New Zealand (hàng năm nhập hàng trăm nghìn tấn, chủ yếu cho sữa công thức trẻ em, thực phẩm chức năng, và thức ăn chăn nuôi).
Tuy nhiên, Trung Quốc có nhiều nhà máy pha chế, đóng gói, và sản xuất whey giá rẻ (WPC 80% hoặc thấp hơn), thường dùng whey nhập khẩu rồi pha trộn, thêm hương liệu, và xuất khẩu dưới dạng bột whey "Made in China" hoặc OEM cho các thương hiệu khác.
Một số sản phẩm whey rẻ tiền (đặc biệt trên Alibaba, Taobao, hoặc hàng xách tay giá rẻ) có nguyên liệu whey từ Trung Quốc hoặc pha trộn với whey nhập khẩu nhưng xử lý tại TQ.
Có trường hợp whey concentrate từ châu Âu/Mỹ được vận chuyển đến Trung Quốc để pha chế cuối cùng (flavoring, packaging) rồi dán nhãn "Made in USA" (nếu đóng gói lại ở Mỹ), nhưng điều này ít phổ biến hơn so với vitamin.
